GEBZE FACİASI SONRASI ALARM! YAPISAL GÜVENLİK VE KENTSEL DÖNÜŞÜMDE GECİKME KABUL ETMEZ KÖKLÜ ADIMLAR

Kocaeli'nin Gebze ilçesinde yedi katlı bir binanın aniden çökmesi ve dört vatandaşımızın hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan acı olay, Türkiye'deki yapı güvenliği ve kentsel dönüşüm meselesini bir kez daha ülkenin birinci gündemine taşıdı.

Yetkililerin olayın nedenini çok yönlü olarak araştırdığı bu süreçte, uzmanlar metro inşaatı, zemin sorunları, kaçak kat ve yapısal zayıflık gibi ihtimalleri dile getirirken, bu tür faciaların bir daha yaşanmaması için radikal ve somut adımların atılması zorunluluk haline geldi.

İşte mevcut riskli yapı stoğunu dönüştürmeye ve gelecekteki yapıların güvenliğini sağlamaya odaklanılması gereken, gecikmeye tahammülü olmayan köklü adımlar:

1. Riskli Yapı Stokunun Hızlı Tespiti ve Önceliklendirilmesi

Zorunlu Hızlı Tarama Testleri: Özellikle 2000 yılı öncesi yapılar başta olmak üzere, riskli bölgelerdeki tüm binalar için acilen, ekonomik ve hızlı tarama (karot almadan yapılan) testleri zorunlu hale getirilmelidir.

"Kırmızı Kod" Sistemi: Yüksek riskli (zemin oturması, kolon hasarı, yumuşak kat etkisi taşıyan) binalar için hemen "Kırmızı Kod" ilan edilmeli ve bu binaların derhal tahliyesi ve yıkımı için yasal süreçler hızlandırılmalıdır.

Ticari Kullanım Denetimi: Zemin katları ticari amaçla kullanılan binalar (özellikle fırın, kebapçı gibi ısı yayan veya kolonlara müdahale riski taşıyan iş yerleri) için özel ve sıkı denetim protokolleri oluşturulmalıdır.

2. Yapı Denetiminin Köklü Reformu ve Bağımsızlaştırılması

Bağlılık İlişkisinin Kesilmesi: Yapı denetim şirketlerinin ücretini doğrudan müteahhit yerine, denetimi yapacakları yapı ruhsatı aşamasında kamu bankaları aracılığıyla yatırılan bir havuzdan alması sağlanmalıdır. Bu, denetçinin müteahhitten bağımsız karar vermesini sağlayacaktır.

Denetçinin Cezai Sorumluluğu: Denetimde ihmali tespit edilen denetim firmaları ve mühendisler hakkında, faciaya yol açan müteahhitler ile aynı ağırlıkta cezai ve hukuki sorumluluk getirilmelidir.

E-Denetim Sistemi: İnşaat sürecinin tüm aşamalarının (beton dökümü, demir bağlantıları, laboratuvar sonuçları) dijital ortamda, mobil cihazlarla anlık fotoğraf ve video kaydıyla sisteme yüklenmesi zorunlu hale getirilmelidir.

3. Kentsel Dönüşüm Süreçlerinin Hızlandırılması ve Finansal Destek

Yerel Yönetimlerin Yetkilendirilmesi: Riskli alan ilan etme ve dönüşüm uygulama yetkisi, Merkezi İdare ile birlikte yerel yönetimlere de daha etkin bir şekilde devredilmelidir.

Faizsiz/Düşük Faizli Kredi ve Kira Yardımı: Dönüşüm maliyetlerinin vatandaş üzerindeki yükünü azaltmak için düşük faizli uzun vadeli krediler ve yeterli süreyi kapsayacak güncel kira yardımı miktarları belirlenmelidir.

Ada Bazlı Dönüşüm Teşviki: Parsel bazlı dönüşüm yerine, altyapı ve sosyal donatı alanlarını da iyileştiren ada veya mahalle bazlı dönüşüm projeleri için ek teşvikler sağlanmalıdır.

4. Teknik Düzenlemeler ve Eğitim

Zemin Etüdü Zorunluluğu: Her yapı ruhsatı öncesi, yeterli derinlikte ve bağımsız laboratuvarlarca onaylanmış kapsamlı zemin etüdü raporu şartı getirilmelidir. Gebze örneğindeki gibi zemin oturması sorunları bu sayede erken tespit edilebilir.

Ustalık Belgesi ve Yetkinlik: İnşaat sektöründe çalışan tüm ustaların (demirci, kalıpçı, sıvacı vb.) yeterlilik belgesi ve mesleki eğitim zorunluluğu getirilmelidir.

Kolon Kesme ve Tadilat Yasağı: Taşıyıcı sistemlere (kolon, kiriş, perde beton) izinsiz müdahalenin ve tadilatın ağır bir suç teşkil ettiği yasal olarak netleştirilmeli ve sıkı denetimlerle takip edilmelidir.

Bu adımlar, ne yazık ki yitirdiğimiz canların anısını yaşatmanın ve onlara olan son görevimizi yerine getirmenin tek yoludur: Güvenli ve sağlıklı şehirler inşa etmek.

Ümit Dadük Sağaltıcı